Już dziś wchodzą w życie niektóre przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 26), które w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 501 i 1083) wprowadzają m.in.:
– art. 17 ust. 1 w brzmieniu:
„Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:
1) wykonuje pracę zarobkową lub
2) podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia”.
Po przepisie tym dodano do ustawy nowe przepisy (ust. 1a-1e), które porządkują pojęcia, które nie były dotychczas jasno zapisane w ustawie i często wymagały interpretacji sądów.
Mianowicie:
– pracą zarobkową, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy;
– aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności;
– w przypadku spełniania warunków podlegania ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów do tych ubezpieczeń niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego z tych tytułów, dla których odrębnie wystawia się zwolnienie od pracy;
– jeżeli jednak praca zarobkowa w ramach określonego tytułu może być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy, na żądanie ubezpieczonego można nie wystawić zwolnienia od pracy z tego tytułu;
– w przypadku, o którym mowa powyżej (o którym mowa w art. 17 ust. 1d ww. ustawy), ubezpieczony jest obowiązany poinformować płatnika składek, o którym mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, ustawy o okresie, na który zostało mu wystawione zwolnienie od pracy z innego tytułu.
Poza powyższymi przepisami weszły w życie regulacje pozwalające Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych skuteczniej kontrolować osoby przebywające na zwolnieniach lekarskim. ZUS może kierować ubezpieczonych na badania, zarówno w wyznaczonych placówkach, jak i w ich miejscach pobytu; może żądać dokumentacji medycznej od podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych osobom korzystającym ze zwolnień.
Kolejne zmiany z tego zakresu wejdą w życie w styczniu 2027 r.